A miña voz importa
Proxecto de podcast desenvolvido con adolescentes en situación de mobilidade que se configura como un espazo de expresión, análise e construción colectiva de sentido sobre as súas experiencias vitais. O dispositivo sonoro permite explorar como, na intersección entre a migración e a adolescencia, os membros elaboran os seus procesos de subxectivación, negocian pertenenzas, exercen axencia e producen narrativas propias que complexizan as representacións sociais sobre a mocidade migrante. A través deste exercicio comunicativo, recoñécese a súa capacidade para interpretar criticamente a súa contorna, posicionarse como actores sociais e xerar discursos que amplían o campo do dicible sobre as súas traxectorias.
A mocidade migrante continúa habitando as marxes da palabra pública, con escasos espazos onde a súa voz poida despregarse.
As investigacións máis recentes sobre adolescencia e mobilidade humana sinalan que a mocidade migrante continúa afrontando importantes barreiras de participación social e simbólica. Diversos estudos de UNICEF e da Organización Internacional para as Migracións evidencian que as adolescencias en situación de mobilidade experimentan sentimentos de illamento, dificultades de pertenza e unha representación limitada nos espazos públicos de expresión. En Galicia e no conxunto do Estado, os discursos sobre migración seguen construíndose con frecuencia desde miradas adultocéntricas que reducen a complexidade das súas experiencias.
Ao mesmo tempo, diferentes estudos no ámbito das ciencias sociais e da psicoloxía comunitaria amosan que os espazos de narración colectiva e participación cultural fortalecen a autoestima, a capacidade crítica e o sentimento de recoñecemento social da mocidade. A palabra compartida convértese así nun territorio de resistencia e construción identitaria. Crear dispositivos onde as e os adolescentes poidan falar desde si mesmos, nomear os seus medos, afectos e contradicións, implica tamén disputar os silencios impostos e ampliar o marco daquilo que unha sociedade considera digno de ser escoitado.
Da exclusión simbólica á palabra compartida: adolescencias migrantes, participación e construción de pertenza.
A exclusión simbólica que atravesa parte da mocidade migrante non responde unicamente ás dificultades materiais asociadas aos procesos de mobilidade, senón tamén a dinámicas sociais que limitan a súa capacidade de representación e participación. Con frecuencia, adolescentes e mozas e mozos son definidos desde categorías externas -«migrantes», «menores estranxeiros», «xuventude vulnerable»- que simplifican as súas traxectorias e condicionan a maneira en que son percibidos socialmente. Esta mirada reduce as súas experiencias a relatos de carencia e deixa pouco espazo para recoñecer os seus saberes, desexos e capacidades de axencia.
Fronte a isto, xerar espazos de comunicación participativa supón unha forma de intervención social e cultural capaz de cuestionar narrativas estigmatizantes. O podcast, como ferramenta accesible e horizontal, permite construír relatos propios desde a experiencia vivida, favorecendo procesos de autoestima, pertenza e recoñecemento mutuo. Cando as e os adolescentes atopan contextos seguros onde expresar as súas ideas sen seren xulgados, fortalécense os vínculos comunitarios e emerxen formas máis empáticas de comprender a diversidade cultural.
A iniciativa convida tamén a reflexionar sobre a responsabilidade colectiva de construír sociedades onde a escoita non sexa un xesto simbólico, senón unha práctica real de participación democrática e xustiza social.
Da marxe ao centro: adolescencias migrantes, representación e dereito á palabra en «A miña voz importa».
A iniciativa «A MIÑA VOZ IMPORTA», impulsada por ONG Viraventos, desenvolveuse como un proceso participativo de creación dun podcast protagonizado por adolescentes de entre 13 e 17 anos en situación de mobilidade. O proxecto converteu a comunicación nunha ferramenta de encontro, reflexión e construción colectiva, situando ás adolescencias non como receptoras pasivas, senón como suxeitos capaces de producir discurso, pensamento crítico e representación social.
Ao longo do proceso, o grupo participou activamente en todas as fases creativas: elección do nome, deseño da identidade visual, selección musical, definición das temáticas e gravación dos episodios. Cada sesión estivo acompañada de dinámicas grupais e espazos de diálogo que facilitaron a confianza, a escoita mutua e a elaboración compartida de experiencias vinculadas a temas que lles preocupaban, como a migración, a identidade, os vínculos familiares, a autoestima ou as diferenzas culturais.
A acción contribuíu tamén a romper coa idea, profundamente arraigada en moitos contextos sociais, de que as opinións das adolescencias carecen de valor ou da madurez suficiente. A través do podcast, as persoas participantes fortaleceron a súa autoestima, aprenderon a soster os seus posicionamentos con argumentos propios e desenvolveron habilidades para dialogar e confrontar perspectivas desde o respecto e a escoita activa. O espazo sonoro converteuse así nun lugar de lexitimación simbólica onde as súas voces deixaron de ocupar as marxes para situarse no centro da conversa.
Ademais de fortalecer a capacidade de expresión e a seguridade persoal do grupo, o proxecto abriu un espazo de sensibilización social desde narrativas construídas en primeira persoa, contribuíndo a cuestionar estereotipos e a xerar miradas máis complexas, humanas e empáticas sobre a mocidade migrante.